تمام ماجرای کشاورزی در «دره کُمبل» گچساران!

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی‌ «آفتاب گچساران» ، دره منطقه کمبل گچساران سال‌ها یکی از نقاط چالش‌برانگیز شهرستان در حوزه ارتباط میان فاضلاب و کشاورزی بود؛ موضوعی که هرسال در جلسات مختلف مطرح می‌شد، مصوباتی برای آن شکل می‌گرفت و حتی در مقاطعی پای اقدامات قضایی نیز به میان می‌آمد، اما مسئله همچنان به قوت خود باقی می‌ماند.

معضلی که سال‌ها روی زمین مانده بود

ریشه بخشی از پیچیدگی ماجرا نیز در همین نکته نهفته بود؛ اینکه نمی‌شد تمام اراضی کشاورزی منطقه را یکسان دید و برای همه یک حکم واحد صادر کرد. از یک سو کشاورزان از سابقه چندین دهه‌ای استفاده از آب برخی چشمه‌های طبیعی و انجام کشاورزی در زمین‌های خود سخن می‌گفتند و از سوی دیگر، نگرانی‌های بهداشتی درباره استفاده از فاضلاب یا آب‌های آلوده برای کشت محصولات مطرح بود. در چنین شرایطی، مسئله زمانی وارد مرحله تازه‌ای شد که موضوع به‌جای نگاه کلی، با رویکرد کارشناسی و میدانی دنبال شد.

از ممنوعیت کلی تا شناسایی دقیق زمین‌ها و منابع آب

سید امین رضایی، مدیر شبکه بهداشت و درمان گچساران، در گفتگو با این پایگاه خبری تحلیلی درباره آخرین وضعیت این موضوع اظهار کرد: بحث فاضلاب دره کمبل و استفاده برخی افراد از این آب برای کشاورزی، موضوعی بود که سال‌ها مطرح می‌شد و مسئولان مختلف نیز برای حل آن اقداماتی انجام داده بودند، اما مشکل همچنان ادامه داشت.

وی افزود: در برخی مقاطع اقدامات قضایی نیز انجام شد، اما به دلیل اینکه موضوع به شکل کارشناسی و تفصیلی پیگیری نمی‌شد، نگاه غالب، صفر و صدی بود؛ یعنی یا باید کشاورزی در این منطقه به‌طور کامل متوقف می‌شد یا استفاده از آب فاضلاب ادامه پیدا می‌کرد و همین مسئله باعث می‌شد جلسات و تصمیمات به نتیجه نهایی نرسد.

رضایی ادامه داد: از حدود دو سال پیش، شبکه بهداشت و درمان گچساران موضوع را به‌صورت تخصصی دنبال کرد و در یکی از نخستین جلسات شورای سلامت شهرستان که با مسئولیت وی به‌عنوان دبیر شورا برگزار شد، مسئله دره کمبل به‌صورت جدی در دستور کار قرار گرفت.

نقطه عطف ماجرا؛ تفکیک آب سالم از فاضلاب

مدیر شبکه بهداشت و درمان گچساران گفت: در این مرحله تلاش شد موضوع از حالت کلی خارج شود و با نگاه کارشناسی، زمین‌های کشاورزی، منابع آب و مسیرهای ورود فاضلاب به‌صورت دقیق بررسی شوند.

وی بیان کرد: زمین‌های کشاورزی به تفکیک افراد مشخص شد و موقعیت فیزیکی و جغرافیایی چشمه‌هایی که از داخل زمین‌ها جریان داشتند نیز مورد بررسی قرار گرفت؛ همچنین مسیر فاضلابی که از میان زمین‌ها و مزارع عبور می‌کرد، ردیابی شد.

رضایی تصریح کرد: در نتیجه این بررسی‌ها مشخص شد که بخشی از زمین‌ها به‌طور کامل از آب چشمه استفاده می‌کنند، بخشی از آب فاضلاب استفاده دارند و در برخی نقاط نیز احتمال ترکیب آب چشمه و فاضلاب وجود دارد؛ بنابراین این تفکیک، عملاً مسیر تصمیم‌گیری را تغییر داد؛ زیرا دیگر قرار نبود درباره کل منطقه با یک حکم یکسان تصمیم‌گیری شود، بلکه هر زمین و هر منبع آب بر اساس وضعیت واقعی خود مورد ارزیابی قرار گرفت.

جداسازی مسیر فاضلاب از چشمه‌ها

رضایی با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای جلوگیری از اختلاط آب چشمه و فاضلاب اظهار کرد: در مرحله بعد، با همکاری آبفای شهرستان، شرکت بهره‌برداری نفت و گاز گچساران و با حمایت فرماندار و دادستان، در نقاطی که پساب تصفیه‌خانه فاضلاب وارد مسیر چشمه‌ها می‌شد، کانال‌هایی احداث شد تا مسیر فاضلاب از مسیر برخی زمین‌ها جدا شود.

وی افزود: هدف از این اقدام آن بود که آب چشمه و فاضلاب با یکدیگر ترکیب نشوند و بتوان وضعیت واقعی منابع آب مورد استفاده در زمین‌های کشاورزی را مشخص کرد.

مدیر شبکه بهداشت و درمان گچساران ادامه داد: در مرحله‌ای دیگر نیز به‌صورت مقطعی و در برخی روزها مسیر فاضلاب کاملاً جدا شد تا بررسی‌ها با دقت بیشتری انجام شود و مشخص شود هر زمین از چه منبع آبی استفاده می‌کند.

آزمایشگاه به کمک میدان آمد؛ آب‌های آلوده شناسایی شدند

رضایی گفت: اما بررسی‌ها تنها به مشاهده میدانی محدود نشد. کارشناسان بهداشت علاوه بر ردیابی فیزیکی و چشمی مسیر چشمه‌ها و فاضلاب، از آب‌هایی که کشاورزان برای کشت استفاده می‌کردند، نمونه‌های میکروبی و شیمیایی گرفتند.

وی افزود: نتایج آزمایش‌ها مشخص کرد کدام منابع آب دارای آلودگی هستند و قابلیت استفاده برای کشاورزی ندارند و کدام منابع از شرایط لازم برای کشاورزی برخوردارند.

به گفته وی، این بررسی‌ها در نهایت تصویر روشن‌تری از وضعیت کشاورزی دره کُمبل ارائه کرد و مشخص شد کدام زمین‌ها از آب سالم چشمه، کدام از آب فاضلاب و کدام از آب مخلوط چشمه و فاضلاب استفاده می‌کنند.

هشت نقطه در خط قرمز بهداشتی

مدیر شبکه بهداشت و درمان گچساران در ادامه از شناسایی هشت نقطه‌ای خبر داد که در آنها برای کشاورزی از آب فاضلاب استفاده می‌شد و این آب از نظر آزمایش‌های انجام‌شده شرایط لازم برای کشاورزی را نداشت.

رضایی اظهار کرد: برای این افراد اخطاریه صادر شد و پس از آن، برای افرادی که همچنان با این مشکل مواجه بودند، پرونده قضایی تشکیل و موضوع به دادگاه معرفی شد.

وی افزود: با ورود دادستان و حمایت فرماندار و همچنین همکاری خود افراد، احکامی صادر شد و در نهایت استفاده از آب نامناسب برای کشت و کشاورزی متوقف شد.

پایان یک دور باطل؛ کشاورزی با آب آلوده ممنوع

رضایی با بیان اینکه مسئله‌ای که سال‌ها در دره کمبل به‌عنوان یک چالش مطرح بود، اکنون وارد مرحله ساماندهی شده است، گفت: افرادی که برای کشاورزی از آب فاضلاب، آب مخلوط فاضلاب و چشمه یا آب‌هایی استفاده می‌کردند که بر اساس آزمایش‌های میکروبی و شیمیایی صلاحیت لازم را نداشتند، به‌صورت کامل از کشت و کشاورزی با این منابع منع شدند.

وی تأکید کرد: در حال حاضر تنها کشاورزانی می‌توانند به فعالیت خود ادامه دهند که از آب چشمه سالم استفاده می‌کنند و آب مورد استفاده آنها شرایط لازم برای کشت و کشاورزی را داشته باشد.

نظارت ادامه دارد؛ پایان کار فقط با یک تصمیم نیست

مدیر شبکه بهداشت و درمان گچساران خاطرنشان کرد: موضوع تنها به اقدامات انجام‌شده محدود نمی‌شود و همکاران بهداشت همچنان وضعیت را به‌صورت فیزیکی و میدانی پیگیری می‌کنند.

وی افزود: بررسی‌ها به شکل آزمایشگاهی نیز ادامه دارد و در آینده نیز به‌صورت دوره‌ای نمونه‌برداری و پایش انجام خواهد شد تا اطمینان حاصل شود افرادی که در مجاورت دره کمبل به کشاورزی مشغول هستند، تنها از منابع آبی دارای شرایط لازم استفاده می‌کنند.

مسئله دره کمبل چرا باید از «ممنوعیت» به «مدیریت» می‌رسید؟

پرونده دره کمبل را نمی‌توان صرفاً یک اختلاف میان کشاورز و دستگاه بهداشت یا یک مسئله مربوط به فاضلاب دانست؛ این موضوع در نقطه تلاقی سلامت عمومی، حق بهره‌برداری کشاورزان از منابع آب، مدیریت فاضلاب و مسئولیت دستگاه‌های اجرایی قرار دارد.

آنچه از روایت مسئولان و روند طی‌شده برمی‌آید، مهم‌ترین تغییر در این پرونده، عبور از تصمیم‌گیری کلی و حرکت به سمت شناسایی دقیق منبع آب و تعیین تکلیف هر زمین بوده است؛ زیرا ممنوعیت یکپارچه کشاورزی می‌توانست به حقوق کشاورزانی که از آب سالم چشمه استفاده می‌کنند آسیب بزند و در مقابل، آزاد گذاشتن تمام زمین‌ها نیز می‌توانست سلامت مصرف‌کنندگان محصولات کشاورزی را با خطر مواجه کند.

راه‌حل میانی اما نیازمند اطلاعات دقیق بود؛ اینکه مشخص شود کدام زمین آب سالم دارد، کدام زمین با آب آلوده آبیاری می‌شود و در کجا احتمال اختلاط آب چشمه و فاضلاب وجود دارد. از این منظر، جداسازی فیزیکی مسیر فاضلاب از چشمه‌ها، نمونه‌برداری‌های میکروبی و شیمیایی و تشکیل پرونده برای نقاط آلوده، سه حلقه مهم یک زنجیره مدیریتی هستند که می‌تواند این پرونده را از چرخه تکراری «جلسه، مصوبه و ادامه مشکل» خارج کند.

با این حال، حل کامل و پایدار مسئله زمانی قابل اتکا خواهد بود که پایش‌های دوره‌ای ادامه داشته باشد؛ چراکه وضعیت منابع آب و مسیر فاضلاب ثابت نیست و هرگونه تغییر در مسیر جریان، زیرساخت فاضلاب یا نحوه بهره‌برداری از زمین‌ها می‌تواند شرایط را تغییر دهد.

در نهایت، تجربه دره کمبل نشان می‌دهد که در مسائل پیچیده شهری و کشاورزی، نه ممنوعیت مطلق و نه رهاسازی کامل، راه‌حل نهایی نیست؛ بلکه شناخت دقیق، تفکیک علمی، نظارت مستمر و برخورد قانونی با موارد پرخطر می‌تواند همزمان از سلامت مردم و حقوق کشاورزانی که از آب سالم استفاده می‌کنند، صیانت کند.

انتهای خبر/