رمضان؛ مدرسه تقرب و بازسازی سبک زندگی

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی‌ «آفتاب گچساران» ، ماه رمضان در فرهنگ اسلامی «بهار قرآن» و موسم شکفتن جان‌هاست. حال و هوای شهرها، تغییر سبک زندگی مردم، رونق عبادات جمعی و جلوه‌های همدلی اجتماعی، همگی حکایت از حقیقتی عمیق‌تر دارند؛ حقیقتی که فراتر از گرسنگی و تشنگی، انسان را در مسیر تقرب الهی قرار می‌دهد. برای واکاوی ابعاد معرفتی و اجتماعی این ماه، با حجت‌الاسلام‌والمسلمین سید عنایت هاشمی‌منش امام‌جمعه گچساران، به گفت‌وگو نشستیم.

احساس متفاوت رمضان از کجا نشأت می‌گیرد؟

آفتاب گچساران: بسیاری از مردم معتقدند حال و هوای ماه رمضان با دیگر ماه‌های سال متفاوت است و نوعی احساس خاص معنوی در آن جریان دارد. ریشه این احساس را در چه می‌دانید؟

حجت‌الاسلام هاشمی منش: فضائل فراوانی برای ماه مبارک رمضان بیان‌شده است، اما شاید جامع‌ترین توصیف را پیامبر اکرم (ص) در خطبه معروف شعبانیه ارائه کرده‌اند؛ آنجا که فرمودند این ماه، ماه رحمت، برکت و مغفرت است و انسان‌ها در آن «میهمان خدا» هستند. وقتی انسان بداند در ضیافت الهی حضور دارد، طبیعی است که حال و هوای او تغییر کند.

در این ماه، نفس کشیدن رنگ عبادت می‌گیرد و خواب انسان نیز در تراز بندگی معنا می‌شود. چنین فضایی، انسان را از روزمرگی‌های مادی جدا می‌کند و به افق‌های معنوی نزدیک می‌سازد. این احساس متفاوت، در حقیقت انعکاس همان حالت «قرب الهی» است که روزه‌دار در آن قرار می‌گیرد.

تقرب به خداوند یعنی چه؟

آفتاب گچساران: شما بر مفهوم «تقرب» تأکید دارید. مقصود از تقرب به خداوند چیست؟

حجت‌الاسلام هاشمی منش: در مکتب تربیتی اهل‌بیت علیهم‌السلام محور همه توصیه‌های اخلاقی و عبادی، رسیدن به قرب الهی است. تقرب یعنی نزدیک شدن به سرچشمه همه کمالات. وقتی می‌گوییم انسان در حال تقرب است، یعنی در موقعیتی قرارگرفته که آمادگی دریافت فیض الهی را پیداکرده است.

برای فهم بهتر این موضوع، باید به آنچه من از آن با عنوان «قانون تقرب» یاد می‌کنم توجه کنیم. در عالم هستی، تأثیرگذاری نیازمند دو شرط است: نخست توانایی فاعل و دوم آمادگی قابل. خداوند به‌عنوان فاعل، کامل مطلق و بی‌نهایت است و در افاضه فیض هیچ محدودیتی ندارد. آنچه اهمیت دارد، آمادگی انسان برای دریافت این فیض است. وقتی انسان با عبادت، دعا، نماز و به‌ویژه روزه، خود را در معرض این فیض قرار می‌دهد، در حقیقت به خدا نزدیک می‌شود. در چنین حالتی، دریافت رحمت، مغفرت، هدایت و توفیق، امری طبیعی و قطعی خواهد بود.

آیا تقرب انواع مختلفی دارد؟

آفتاب گچساران: آیا تقرب یک مفهوم واحد است یا اقسام گوناگونی دارد؟

حجت‌الاسلام هاشمی منش: تقرب در معنای کلی به سه گونه قابل‌تصور است: قرب مکانی، قرب زمانی و قرب معنوی. درباره خداوند، قرب مکانی و زمانی معنا ندارد؛ چراکه او محدود به مکان و زمان نیست. آنچه در رابطه با خداوند مطرح است، قرب معنوی است.

قرب معنوی نیز مراتبی دارد؛ ازجمله قرب افعالی، قرب صفاتی و قرب ذاتی. در بحث رمضان، بیشتر با «قرب افعالی» سروکار داریم؛ یعنی انسان با انجام فرمان‌های الهی، در مدار اطاعت قرار می‌گیرد و همین اطاعت، او را به خدا نزدیک می‌کند. روزه، نماز، صدقه و خدمت به خلق، همگی ابزارهای تقرب‌اند؛ اما روزه ویژگی ممتازی دارد؛ چراکه انسان از طلوع فجر تا مغرب، به‌صورت مستمر در حالت اطاعت و خویشتنداری قرار دارد. این استمرار، مدت‌زمان تقرب را افزایش می‌دهد.

نسبت روزه و قانون تقرب

آفتاب گچساران: ارتباط روزه با قانون تقرب چگونه تبیین می‌شود؟

حجت‌الاسلام هاشمی منش: از لحظه‌ای که انسان نیت روزه می‌کند، وارد حالت تقرب می‌شود. این وضعیت تا هنگام افطار ادامه دارد؛ یعنی روزه‌دار ساعاتی طولانی در معرض فیض الهی قرارگرفته است. بر اساس قانون تقرب، محال است انسان در حالت قرب باشد و فیض دریافت نکند.

این فیض گاه به‌صورت آمرزش گناهان تجلی می‌کند و گاه به شکل اعطای کمالات معنوی همچون صبر، توکل، اخلاص و نورانیت قلب؛ بنابراین کسی نمی‌تواند بگوید «روزه گرفتم اما چیزی نصیبم نشد»؛ مگر آنکه خود با عاملی این پیوند را قطع کرده باشد.

چه چیزی مانع دریافت فیض می‌شود؟

آفتاب گچساران: چه عواملی ممکن است روزه‌دار را از فیض رمضان محروم کند؟

حجت‌الاسلام هاشمی منش: مهم‌ترین عامل، گناه است. گناه، رشته تقرب را قطع می‌کند. پیامبر اکرم (ص) در پاسخ به این پرسش که برترین عمل در ماه رمضان چیست، فرمودند: «پرهیز از گناه». این پاسخ نشان می‌دهد که اساس بهره‌مندی از رمضان، مراقبت اخلاقی است.

اگر انسان روزه بگیرد اما زبان، چشم و گوش خود را کنترل نکند، عملاً خود را از حالت قرب خارج کرده است. چنین روزه‌ای، جز گرسنگی و تشنگی بهره‌ای نخواهد داشت؛ اما اگر روزه با پرهیز از گناه همراه شود، درمان بسیاری از دردهای روحی و اخلاقی خواهد بود.

مراتب روزه‌داری

آفتاب گچساران: آیا می‌توان برای روزه مراتب و درجاتی قائل شد؟

حجت‌الاسلام هاشمی منش: بله روزه‌داری نیز مراتبی دارد. مرتبه نخست، روزه عوام است که تنها به امساک از خوردن و آشامیدن محدود می‌شود. مرتبه دوم، روزه اهل مراقبت است که علاوه بر امساک ظاهری، از گناه نیز پرهیز می‌کنند و مرتبه سوم، روزه مخلصان است که حتی اندیشه گناه را از دل می‌زدایند بنابراین هرچه انسان در این مراتب بالاتر رود، بهره او از فیوضات رمضان بیشتر خواهد بود.

رمضان و اصلاح سبک زندگی

آفتاب گچساران: شما رمضان را فرصتی برای اصلاح سبک زندگی می‌دانید. این اصلاح در چه ابعادی قابل تحقق است؟

حجت‌الاسلام هاشمی منش: رمضان یک مدرسه تربیتی جامع است. در بعد فردی، انسان تمرین صبر، کنترل خشم، قناعت و نظم را می‌آموزد. در بعد اجتماعی، روحیه همدلی و تعاون تقویت می‌شود. وقتی فقیر و غنی طعم گرسنگی را تجربه می‌کنند، فاصله‌های طبقاتی درک‌پذیرتر می‌شود و حس مسئولیت اجتماعی افزایش می‌یابد.

سفره‌های ساده افطار، کمک به نیازمندان، صله‌رحم و حضور در مراسم معنوی، همگی جلوه‌هایی از بازسازی اجتماعی در این ماه است. اگر این روحیه به دیگر ماه‌های سال تسری یابد، به‌تبع بسیاری از آسیب‌های اجتماعی کاهش خواهد یافت.

رمضان؛ پلی میان نسل‌ها

آفتاب گچساران: نقش رمضان در تحکیم روابط خانوادگی و اجتماعی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

حجت‌الاسلام هاشمی منش: ماه رمضان بستری برای گفت‌وگوی نسل‌هاست. گردهمایی‌های افطار، شب‌های قدر و برنامه‌های مذهبی، فرصتی برای انتقال ارزش‌ها از والدین به فرزندان فراهم می‌کند. این تعاملات، سرمایه اجتماعی جامعه را تقویت می‌کند و اعتماد عمومی را افزایش می‌دهد. در شرایطی که جامعه با چالش‌های اقتصادی و فرهنگی مواجه است، چنین سرمایه‌ای بسیار ارزشمند است.

میهمانی خدا چه معنایی دارد؟

آفتاب گچساران: تعبیر «میهمانی خدا» چه مفهومی دارد؟

حجت‌الاسلام هاشمی منش: در هر میهمانی، دو سوی رابطه وجود دارد: میهمان که به دیدار میزبان می‌رود و میزبان که از او پذیرایی می‌کند. در رمضان، بنده با روزه و عبادت به‌سوی خدا می‌رود و خداوند نیز بارحمت و مغفرت از او پذیرایی می‌کند. تا زمانی که حالت تقرب برقرار است، انسان در ضیافت الهی حضور دارد؛ اما اگر با گناه این پیوند را قطع کند، از این سفره محروم می‌شود.

سخن پایانی

امام‌جمعه گچساران در پایان تأکید می‌کند: رمضان فرصتی برای عمل است، نه صرفاً شعار. اگر بزرگان خانواده و مسئولان جامعه خود عامل به آموزه‌های این ماه باشند، تأثیر آن در سطوح مختلف جامعه آشکار خواهد شد. توکل، قناعت، اخلاق حسنه و توجه به نیازمندان باید از سطح توصیه فراتر رود و به رفتار عملی تبدیل شود.

به باور وی، رمضان بهترین زمان برای بازسازی معنوی جوانان و هدایت استعدادهای مستعد به مسیر علم و معرفت است؛ مسیری که می‌تواند آینده فرهنگی جامعه را تضمین کند. ماه رمضان، اگر بافهم صحیح و مراقبت اخلاقی همراه شود، نه‌تنها ماهی برای عبادت فردی، بلکه طرحی جامع برای اصلاح سبک زندگی و احیای سرمایه‌های معنوی و اجتماعی جامعه اسلامی خواهد بود.

انتهای خبر/