وقتی «بمب‌های عفونی» به سطل‌های شهری می‌رسند!

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی‌ «آفتاب گچساران» ، مدیریت پسماند تنها به جمع‌آوری زباله‌های خانگی و انتقال آنها به محل دفن محدود نمی‌شود؛ بخشی از زباله‌ها به دلیل ماهیت عفونی، شیمیایی و خطرناک خود نیازمند فرآیندی کاملاً متفاوت و تخصصی هستند.

در میان این پسماندها می‌توان به سرنگ‌های آلوده به خون، شیشه‌های آزمایشگاهی حاوی خون و ترشحات بیماران، پانسمان‌های آلوده، ظروف حاوی ترشحات بدن، تیغ‌های جراحی، تجهیزات پزشکی مصرف‌شده، لباس‌های آلوده بیمارستانی، پسماندهای دارویی و مواد شیمیایی اشاره کرد؛ موادی که اگر به‌درستی بی‌خطرسازی نشوند، می‌توانند به عاملی برای انتقال آلودگی و بیماری تبدیل شوند.

از همین رو، تفکیک پسماندهای عفونی از پسماندهای عادی باید از مبدأ تولید انجام شود و مراکز تولیدکننده این نوع زباله نیز مسئولیت مشخصی در قبال جمع‌آوری، حمل و امحای اصولی آن دارند. با وجود این الزامات، گزارش‌های مطرح‌شده درباره ورود بخشی از پسماندهای عفونی مراکز درمانی غیردولتی به چرخه عادی جمع‌آوری زباله، نگرانی‌هایی را برای پاکبانان و نیروهای خدمات شهری گچساران ایجاد کرده است؛ نیروهایی که ممکن است هنگام جمع‌آوری زباله‌های شهری بدون اطلاع از محتویات خطرناک آنها، با سرنگ، تیغ، پانسمان یا سایر مواد آلوده مواجه شوند.

پاکبانان؛ در خط مقدم مواجهه با پسماندهای خطرناک

یکی از مهم‌ترین ابعاد این موضوع، سلامت نیروهای خدمات شهری است. پاکبانان هنگام جمع‌آوری زباله‌های شهری انتظار دارند با پسماندهای عادی مواجه باشند، نه موادی که می‌تواند حامل عوامل عفونی یا آسیب‌های فیزیکی باشد. وجود سرنگ یا تیغ آلوده در میان زباله‌های معمولی، علاوه بر خطر جراحت، می‌تواند نگرانی‌های جدی درباره انتقال آلودگی ایجاد کند. از این منظر، تفکیک پسماند عفونی در مبدأ تنها یک الزام اداری نیست، بلکه مستقیماً با سلامت نیروی انسانی و امنیت شغلی پاکبانان ارتباط دارد.

برای ساماندهی پسماندهای عفونی مراکز خصوصی برنامه داریم

دکتر علی گرجی‌زاده رئیس نظام پزشکی گچساران در گفتگو با این پایگاه خبری تحلیلی درباره آخرین اقدامات انجام‌شده برای ساماندهی پسماندهای عفونی مراکز درمانی خصوصی اظهار کرد: یک شرکت مسئولیت امحای پسماندهای عفونی مراکز درمانی و بیمارستان‌ها را برعهده دارد و قرارداد مربوط به امسال نیز اخیراً منعقد شده است. با مراکز درمانی خصوصی نیز قراردادها در حال انعقاد و تکمیل است.

وی افزود: در همین راستا، یک کارگروه متشکل از نمایندگان محیط زیست، نظارت بر درمان و بهداشت محیط شبکه بهداشت شهرستان، نماینده نظام پزشکی و یک هماهنگ‌کننده به عنوان مسئول پیگیری این موضوع تشکیل شده است.

رئیس نظام پزشکی گچساران ادامه داد: این کارگروه از اواخر هفته، موضوع مراکزی را که از نظر کارگروه تولیدکننده پسماند عفونی هستند اما قرارداد مشخصی برای جمع‌آوری و امحای پسماند ندارند، بررسی خواهد کرد و تلاش می‌شود قراردادهای مربوطه تا پایان شهریورماه تکمیل شود.

گرجی‌زاده تأکید کرد: از ابتدای مهرماه باید یک رویه مشخص، قابل نظارت و دارای قدرت اجرایی برای جمع‌آوری پسماندهای عفونی ایجاد شود تا این پسماندها به شکل اصولی جمع‌آوری و امحا شوند.

وی با اشاره به مراکز دامپزشکی نیز گفت: پسماندهای عفونی مراکز دامپزشکی نیز در این برنامه دیده شده و تلاش می‌شود این بخش نیز تحت پوشش سازوکار جدید قرار گیرد.

رئیس نظام پزشکی گچساران در ادامه از برنامه برای ساماندهی مراکز غیرمجاز خبر داد و افزود: در مرحله دوم، حتی مراکز غیرمجاز نیز باید شناسایی شوند و حداقل پسماندهای عفونی آنها به شکل صحیح جمع‌آوری و امحا شود تا مشکلی برای نیروهای خدمات شهرداری، پاکبانان و محیط زیست ایجاد نشود.

گرجی‌زاده تصریح کرد: همه این فرآیندها باید تحت مدیریت و نظارت قرار گیرد و پیش‌بینی می‌شود ظرف هفته آینده قراردادها تکمیل شوند و از ابتدای مهرماه نظارت مستقیم بر مراکز خصوصی از سوی نظام پزشکی انجام شود.

وی با اشاره به وضعیت سال‌های گذشته گفت: در سال‌های گذشته چنین روندی وجود نداشت و همان شرکتی که با دانشگاه علوم پزشکی قرارداد داشت، پسماندهای عفونی بخش خصوصی را نیز جمع‌آوری و امحا می‌کرد و به همین دلیل نظارت کافی و مستقیمی بر مراکز خصوصی شکل نمی‌گرفت.

گرجی‌زاده ادامه داد: به همین دلیل هیئت‌مدیره نظام پزشکی با کمک محیط زیست و شبکه بهداشت و درمان، این کارگروه را تشکیل داده است تا نماینده‌ای داشته باشد که هماهنگی لازم را انجام دهد و اختیار کافی برای پیگیری موضوع وجود داشته باشد.

وی گفت: هدف این است که برای مراکز خصوصی، مراکز دامپزشکی و سایر مراکز تولیدکننده پسماند عفونی، یک الگوی مشخص داشته باشیم و هر مرکزی که پسماند عفونی تولید می‌کند، قرارداد مربوط به جمع‌آوری و امحای آن را منعقد کند تا فرآیند به صورت هدفمند و قابل نظارت اجرایی شود.

بی‌خطرسازی پسماندهای بیمارستانی در مبدأ انجام می‌شود

دکتر سیدامین رضایی، رئیس شبکه بهداشت و درمان گچساران در گفتگو با این پایگاه خبری تحلیلی نیز درباره نحوه تفکیک، نظارت و امحای پسماندهای عفونی در بیمارستان‌های شهرستان گفت: زباله‌هایی که در بیمارستان تولید می‌شوند، به دو دسته عفونی و غیرعفونی تقسیم می‌شوند و فرآیند مدیریت آنها از همان محل تولید آغاز می‌شود.

وی افزود: در بیمارستان‌ها کارشناسان بهداشت عمومی و بهداشت محیط حضور دارند و به صورت کامل بر این فرآیند نظارت می‌کنند. نیروهایی نیز که در بخش‌های مختلف بیمارستان فعالیت دارند، آموزش‌های لازم را دیده‌اند تا پسماندها را از همان ابتدا به صورت صحیح تفکیک کنند.

رضایی ادامه داد: پس از تفکیک، پسماندهای غیرعفونی مانند سایر زباله‌ها مدیریت و برای دفن و امحا منتقل می‌شوند، اما پسماندهای عفونی پیش از آنکه از محیط بیمارستان خارج شوند و وارد چرخه خارج از بیمارستان شوند، باید در داخل بیمارستان بی‌خطرسازی شوند.

رئیس شبکه بهداشت و درمان گچساران تصریح کرد: در بیمارستان‌های نرگسی، بی‌بی‌حکیمه(س) و شهید رجایی، سه بیمارستان زیرمجموعه شبکه بهداشت و درمان شهرستان، دستگاه‌های بی‌خطرسازی پسماند وجود دارد.

وی گفت: این پسماندها به صورت روزانه جمع‌آوری می‌شوند و با نظارت کامل کارشناسان بهداشت محیط، وزن آنها ثبت و اطلاعات مربوطه در سامانه درج می‌شود.

رضایی افزود: پسماندهای عفونی با استفاده از دستگاه‌های پیشرفته، از جمله اتوکلاو، تحت تأثیر دما و فشار قرار می‌گیرند و سپس فرآیند خرد شدن انجام می‌شود تا عملیات بی‌خطرسازی مطابق فرآیند علمی و مشخص صورت گیرد.

وی ادامه داد: پس از انجام فرآیند بی‌خطرسازی، این پسماندها به زباله‌های معمولی تبدیل می‌شوند و در ادامه شهرداری نسبت به جمع‌آوری آنها اقدام می‌کند و زباله‌ها نیز همانند سایر پسماندهای شهرستان برای دفن منتقل می‌شوند.

چالش اصلی؛ مراکز خصوصی و مراکز خارج از چرخه دولتی

رئیس شبکه بهداشت و درمان گچساران با اشاره به فعالیت مراکز درمانی خصوصی اظهار کرد: علاوه بر بخش دولتی، مراکز خصوصی شامل مطب‌های پزشکی، مراکز درمانی، آزمایشگاه‌ها و کلینیک‌ها نیز بخشی از پسماندهای عفونی شهرستان را تولید می‌کنند.

رضایی گفت: نظارت و ساماندهی این بخش بر عهده نظام پزشکی است و امسال اقدام مهمی که صورت گرفته این است که نظام پزشکی خود مسئولیت جمع‌آوری پسماندهای عفونی مراکز خصوصی را بر عهده گرفته است.

وی افزود: در سال‌های گذشته پیمانکار این پسماندها را جمع‌آوری و بی‌خطرسازی می‌کرد، اما امسال نظام پزشکی تقبل کرده که جمع‌آوری پسماندهای عفونی مراکز خصوصی را به صورت یکپارچه انجام دهد.

رضایی ادامه داد: هدف این است که دیگر شرایط به گونه‌ای نباشد که یک پزشک با پیمانکار قرارداد داشته باشد و پسماند او جمع‌آوری شود اما فرد یا مرکز دیگری که قرارداد ندارد، پسماندش به شکل صحیح جمع‌آوری نشود.

رئیس شبکه بهداشت و درمان گچساران تصریح کرد: بر اساس برنامه جدید، پسماندهای عفونی مراکز خصوصی جمع‌آوری و برای بی‌خطرسازی به دستگاه موجود در بیمارستان شهید رجایی منتقل می‌شوند تا فرآیند لازم روی آنها انجام شود.

وی البته درباره احتمال تخلف یا فعالیت مراکز غیرمجاز هشدار داد و گفت: در بخش‌های غیردولتی و مراکزی که خارج از سه بیمارستان دولتی فعالیت می‌کنند، ممکن است فرآیند مدیریت پسماند به شکل صحیح انجام نشود، سوءاستفاده‌ای صورت بگیرد یا حتی مراکز غیرمجاز اقدام به تولید پسماند عفونی کنند و این پسماندها بدون بی‌خطرسازی در محیط رها شوند.

رضایی خاطرنشان کرد: در چنین شرایطی هم سازمان حفاظت محیط زیست و هم حوزه بهداشت محیط شبکه بهداشت و درمان بر موضوع نظارت دارند و اگر گزارشی دریافت شود که نشان‌دهنده وجود چنین تخلفاتی باشد، موضوع بررسی خواهد شد.

وی تأکید کرد: اگر مشخص شود این اقدام توسط چه فرد یا مرکزی انجام شده است، قطعاً برخوردهای لازم صورت خواهد گرفت.

مسئله فقط «زباله» نیست؛ مسئله سلامت عمومی است

پسماند پزشکی با زباله معمولی تفاوت اساسی دارد. یک کیسه زباله عادی ممکن است صرفاً یک مسئله زیست‌محیطی یا شهری باشد، اما پسماند عفونی می‌تواند همزمان یک مسئله بهداشتی، شغلی و زیست‌محیطی باشد. در چنین شرایطی، پاکبان نباید نخستین فردی باشد که با پسماند خطرناک مواجه می‌شود.

اصل اساسی این است که پسماند عفونی باید در همان محل تولید شناسایی، تفکیک، بسته‌بندی، بی‌خطرسازی و سپس وارد چرخه پسماند عادی شود. هر خلأیی در این زنجیره می‌تواند مسئولیت و هزینه‌ای سنگین برای حلقه بعدی ایجاد کند؛ از مراکز درمانی گرفته تا نظام پزشکی، شبکه بهداشت، محیط زیست، مدیریت شهری و در نهایت پاکبانانی که در خط مقدم جمع‌آوری زباله قرار دارند.

آزمون جدی برای مدیریت پسماند گچساران

ماجرای پسماندهای عفونی گچساران را نباید صرفاً یک اختلاف میان چند دستگاه یا موضوعی اداری تلقی کرد؛ این مسئله مستقیماً با سلامت عمومی و ایمنی نیروهای خدمات شهری ارتباط دارد. آنچه از اظهارات مسئولان برمی‌آید، در بخش دولتی سازوکار مشخصی برای تفکیک و بی‌خطرسازی پسماندهای عفونی وجود دارد و اکنون تلاش شده همین نظم و نظارت در بخش خصوصی نیز تقویت شود.

نقطه مهم و قابل توجه، ورود مستقیم‌تر نظام پزشکی به فرآیند جمع‌آوری پسماند مراکز خصوصی و تشکیل کارگروه مشترک میان دستگاه‌های مرتبط است. اگر این سازوکار از مرحله «تصمیم و قرارداد» عبور کرده و به نظارت میدانی مستمر و برخورد واقعی با متخلفان برسد، می‌تواند بخش مهمی از یک مشکل قدیمی را سامان دهد. اما موفقیت این طرح یک شرط اساسی دارد: نظارت نباید مقطعی باشد.

باید مشخص باشد چه مراکزی پسماند عفونی تولید می‌کنند، چه میزان پسماند تولید می‌شود، چه زمانی جمع‌آوری شده، به کجا منتقل شده، چه فرآیندی برای بی‌خطرسازی روی آن انجام گرفته و در نهایت چگونه وارد چرخه دفن شده است.

از سوی دیگر، مراکز غیرمجاز نیز نباید از دایره نظارت خارج بمانند؛ چراکه اگر یک مرکز غیرمجاز بتواند پسماند عفونی تولید کند اما سازوکار مشخصی برای جمع‌آوری آن نداشته باشد، بار اصلی خطر در نهایت بر دوش محیط زیست، شهر و پاکبان خواهد افتاد.

اکنون که مسئولان از آغاز یک رویه جدید از ابتدای مهرماه سخن می‌گویند، افکار عمومی انتظار دارد این وعده به یک سامانه منسجم، نظارت مستمر و برخورد قاطع با متخلفان تبدیل شود.

سلامت پاکبانان، شهروندان و محیط زیست گچساران نباید قربانی سهل‌انگاری در مدیریت چند کیسه زباله شود؛ چراکه گاهی خطرناک‌ترین زباله‌ها، همان‌هایی هستند که در ظاهر در میان زباله‌های عادی دیده نمی‌شوند.

انتهای خبر/