روایت قیام خونین «۱۹ آبان ۵۷» در گچساران+ تصاویر

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی‌ «آفتاب گچساران» ، مردم کهگیلویه و بویراحمد در فرازهای مختلف تاریخ معاصر ایران، در عرصه‌های دفاع از سرزمین، استقلال و مقابله با سلطه بیگانگان حضوری تأثیرگذار داشته‌اند؛ از مبارزات تاریخی عشایر جنوب و نهضت ملی شدن صنعت نفت تا دوران انقلاب اسلامی و هشت سال دفاع مقدس.

شهری که پیش از طلوع انقلاب، هزینه ایستادگی را پرداخت

در میان شهرهای این استان، گچساران به‌واسطه برخورداری از منابع عظیم نفت و گاز، ساختار صنعتی و کارگری، ترکیب متنوع جمعیتی و ارتباط گسترده با دیگر مناطق کشور، شرایط اجتماعی و سیاسی متفاوتی داشت؛ شهری که صنعت نفت، علاوه بر شکل‌دادن به ساختار اقتصادی آن، زمینه‌ساز شکل‌گیری جریان‌های فکری، فرهنگی و مبارزاتی متعددی نیز شد.

مبارزات مردم گچساران علیه رژیم پهلوی را نمی‌توان صرفاً به وقایع سال ۱۳۵۷ و قیام خونین ۱۹ آبان محدود کرد. این حرکت، عقبه‌ای چندساله داشت که از فعالیت‌های مذهبی و فرهنگی دهه ۴۰ آغاز شد و به‌تدریج با پیوند میان روحانیون، بازاریان، فرهنگیان، دانشجویان، کارگران و کارکنان صنعت نفت، به یک جریان اجتماعی گسترده تبدیل شد.

از این منظر، قیام ۱۹ آبان را باید نقطه اوج سال‌ها آگاهی‌بخشی، سازمان‌یابی اجتماعی و اعتراض مردمی دانست؛ حرکتی که در نهایت با شهادت شش تن از جوانان این شهر، فصلی ماندگار در تاریخ انقلاب اسلامی رقم زد.

گچساران؛ شهری نفت‌خیز با مردمی محروم از امکانات اولیه

یکی از مهم‌ترین زمینه‌های شکل‌گیری نارضایتی عمومی در گچساران، شکاف آشکار میان امکانات گسترده صنعت نفت و شرایط دشوار زندگی مردم شهر بود.

محمدابراهیم شریعتی، از بازاریان قدیمی و مبارزان انقلابی گچساران، در گفتگوی اختصاصی با این پایگاه خبری تحلیلی، با بازخوانی شرایط زندگی مردم در دوران پهلوی می‌گوید: مردم گچساران سال‌ها زندگی سخت و دشواری داشتند. آب مصرفی و آشامیدنی آن‌ها از چاه‌های خانگی و غیربهداشتی تأمین می‌شد، برق ضعیف شهرداری غالباً قطع بود و نفت و گاز تولیدی منطقه نیز در اختیار مردم قرار نمی‌گرفت.

وی با اشاره به محدودیت‌های ساخت‌وساز در شهر می‌افزاید: زمین‌های شهر در انحصار شرکت نفت بود و ساخت‌وساز ممنوعیت داشت. اگر کسی آلونکی می‌ساخت، آن را تخریب می‌کردند و صاحب آن را جریمه می‌کردند. بهداری شهر نیز درمانگاه کوچکی بود که امکانات چندانی نداشت.

این مبارز انقلابی، تبعیض میان مردم شهر و مجموعه‌های وابسته به صنعت نفت را یکی دیگر از عوامل نارضایتی می‌داند و تصریح می‌کند: منطقه شرکت نفت از منابع آب دشت امامزاده جعفر تأمین می‌شد، برق فشارقوی سراسری، بیمارستان مجهز و امکانات رفاهی و تفریحی کامل داشت؛ اما مردم شهر از بسیاری از این امکانات محروم بودند و حتی اجازه ورود به برخی از این فضاها را نداشتند.

شریعتی همچنین از محدودیت مجالس مذهبی، نظارت ساواک بر مراسم عزاداری و فعالیت مراکز فساد و مشروب‌فروشی‌ها به‌عنوان بخشی از شرایط اجتماعی آن دوران یاد می‌کند. به گفته او، مجموعه این تبعیض‌ها و محدودیت‌ها به‌تدریج نارضایتی عمیقی در میان مردم ایجاد کرد؛ نارضایتی‌ای که بعدها در قالب حرکت‌های اعتراضی و مبارزات انقلابی بروز یافت.

از جلسات مخفی دهه ۴۰ تا شکل‌گیری هسته‌های مبارزاتی

شکل‌گیری جریان مبارزاتی گچساران، تنها محصول اعتراض‌های خیابانی سال ۱۳۵۷ نبود. در سال ۱۳۴۶ گروهی از فرهنگیان، دانشجویان، بازاریان و کارکنان صنعت نفت، با برگزاری جلسات مذهبی و فرهنگی، زمینه آگاهی‌بخشی و تبادل دیدگاه‌های سیاسی و اجتماعی را فراهم کردند. در این میان، محمد زید بهبهانی، از کارکنان صنعت نفت که به دلیل فعالیت‌های خود از بندر ماهشهر به گچساران منتقل شده بود، نقشی مؤثر در شکل‌گیری این محافل داشت.

شریعتی درباره آن روزها روایت می‌کند: در سال ۴۶ گروهی از فرهنگیان، دانشجویان، بازاریان و افراد علاقه‌مند به مسائل مذهبی، به رهبری استاد مرحوم محمد زید بهبهانی جلسات پنهانی برگزار می‌کردیم. در این نشست‌ها درباره وضعیت نابسامان مردم، مظالم حکومت و راه‌های آگاهی‌بخشی و مقابله با شرایط موجود صحبت می‌شد.

این جلسات به‌تدریج حساسیت دستگاه امنیتی رژیم پهلوی را برانگیخت.

وی ادامه می‌دهد: پس از مدتی، خبرچینان محلی گزارش فعالیت‌های این گروه را به ساواک دادند و ما تحت تعقیب قرار گرفتیم. برخی تبعید شدند، بعضی به زندان افتادند و عده‌ای نیز با گرفتن تعهد، تحت مراقبت قرار گرفتند.

در همین سال‌ها، فعالیت‌های مذهبی و فرهنگی به یکی از بسترهای اصلی انتقال اندیشه‌های انقلابی تبدیل شده بود؛ جلساتی که در ظاهر با محوریت مباحث دینی برگزار می‌شد، اما در عمل زمینه‌ای برای آشنایی مردم با اندیشه‌های مبارزاتی و انتقادی نسبت به سیاست‌های حکومت پهلوی فراهم می‌کرد.

پیوند نفت، بازار و فرهنگ؛ سه ضلع شکل‌گیری جنبش انقلابی

گچساران به دلیل ساختار صنعتی و جمعیت متنوع خود، از ویژگی‌های اجتماعی خاصی برخوردار بود. حضور نیروهای کارگری و متخصص از استان‌های مختلف، فعالیت گسترده شرکت‌های خارجی و شکل‌گیری محلات و مراکز شهری، این شهر را به یکی از نقاط مهم ارتباط فرهنگی و اجتماعی جنوب کشور تبدیل کرده بود.

یدالله مرادی، تحلیلگر مسائل سیاسی، در گفتگوی اختصاصی با این پاگاه خبری تحلیلی، با اشاره به نقش صنعت نفت در شکل‌گیری ساختار اجتماعی گچساران می‌گوید: شهر نفت‌خیز گچساران از معدود شهرهای ایران است که ظهور و توسعه آن با صنعت نفت گره خورده است. به همین دلیل، ترکیب جمعیتی متفاوت و متنوعی از سراسر ایران در این شهر شکل گرفت.

وی می‌افزاید: ساختار صنعتی و کارگری، تنوع فرهنگی، سطح تحصیلات و تعدد اقوام و طوایف، از گچساران شهری با ظرفیت بالای اجتماعی و مبارزاتی ساخته بود. این ویژگی‌ها در تحولات سیاسی و اجتماعی منطقه تأثیر قابل‌توجهی داشت.

مرادی معتقد است که در سال‌های منتهی به انقلاب، سه جریان اصلی نفت، بازار و فرهنگیان، در کنار روحانیون و دانشجویان، نقش محوری در گسترش حرکت انقلابی ایفا کردند.

وی با یادآوری فضای مبارزاتی سال ۱۳۵۷ می‌گوید: از سال ۵۶ و به‌ویژه با آغاز سال تحصیلی ۵۷، حرکت‌های اعتراضی در بازار گچساران، مجموعه صنعت نفت و مراکز آموزشی گسترش پیدا کرد. جوانان دانشجو و دانش‌آموزان نیز با پخش اعلامیه، شعارنویسی، برگزاری راهپیمایی و تعطیلی مدارس، به جریان انقلاب پیوستند.

این تحلیلگر سیاسی از شهید حجت‌الاسلام محمدتقی بشارت، محمدابراهیم شریعتی و بهرام تاجگردون به‌عنوان سه چهره محوری جریان مبارزاتی آن مقطع یاد می‌کند و در کنار آنان، از مرحوم متقی کاشانی و شمار زیادی از فرهنگیان، دانشجویان، بازاریان و روحانیون نام می‌برد.

مسجدها؛ کانون آگاهی‌بخشی و سازمان‌دهی مبارزان

با گسترش موج انقلاب در سال‌های ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷، مساجد گچساران به مهم‌ترین مراکز تجمع، روشنگری و ارتباط میان گروه‌های مختلف اجتماعی تبدیل شدند. مسجد صاحب‌الزمان (عج)، مسجد بیت‌العباس (ع) و مسجد جامع که بعدها به نام مسجد شهیدان شناخته شد، از جمله مراکز اصلی فعالیت‌های انقلابی بودند.

این مساجد تنها محل برگزاری نماز و مراسم مذهبی نبودند؛ بلکه بستری برای انتقال پیام‌های امام خمینی (ره)، تبادل اعلامیه‌ها، سخنرانی‌های روشنگرانه و هماهنگی حرکت‌های اعتراضی به شمار می‌رفتند. با اوج‌گیری اعتراض‌ها در کشور، مجالس مذهبی ماه مبارک رمضان و مناسبت‌های مختلف نیز رنگ‌وبوی سیاسی و انقلابی بیشتری گرفتند.

شریعتی با اشاره به سخنرانی‌های حجت‌الاسلام غلامرضا مصباحی‌مقدم در مسجد صاحب‌الزمان (عج) می‌گوید: در ماه رمضان سال ۵۷، حجت‌الاسلام مصباحی‌مقدم از قم به گچساران دعوت شده بود و شب‌ها در مسجد صاحب‌الزمان (عج) سخنرانی می‌کرد. جمعیت زیادی برای شنیدن سخنان ایشان حضور پیدا می‌کردند.

وی ادامه می‌دهد: پس از مدتی، مردم در پایان سخنرانی‌ها با صدای بلند اعتراض‌های خود علیه رژیم را آغاز کردند. ساواک برای جلوگیری از گسترش این حرکت، ایشان را احضار کرد و خواستار تعهد کتبی شد؛ اما ایشان زیر بار نرفت.

به گفته این مبارز انقلابی، برگزاری نماز عید فطر در گچساران نیز به یکی از جلوه‌های آشکار حضور مردمی تبدیل شد. وی می‌افزاید: روز عید فطر، جمعیت زیادی از زنان و مردان برای اقامه نماز حاضر شدند و پس از آن، راهپیمایی و شعارهای اعتراضی آغاز شد. نیروهای حکومت که از استان‌های فارس و خوزستان برای کنترل شرایط اعزام شده بودند، با تیراندازی هوایی و اعمال فشار تلاش کردند مردم را متفرق کنند.

از اعتصاب کارکنان نفت تا تعطیلی بازار و مدارس

با نزدیک‌شدن به ماه‌های پایانی سال ۱۳۵۷، اعتراض‌ها در گچساران وارد مرحله تازه‌ای شد. تعطیلی مدارس، اعتصاب فرهنگیان، همراهی بازاریان و اعتصاب کارکنان صنعت نفت، ابعاد تازه‌ای به جنبش انقلابی بخشید.

اهمیت اعتصاب کارکنان نفت تنها به تعطیلی یک مجموعه صنعتی محدود نبود؛ گچساران یکی از مناطق مهم تولید نفت و گاز کشور به شمار می‌رفت و توقف فعالیت‌های این بخش، پیام سیاسی و اقتصادی مهمی در سطح ملی داشت. در همین دوره، نیروهای مختلف اجتماعی به‌تدریج در کنار یکدیگر قرار گرفتند و اعتراض‌های پراکنده جای خود را به حرکتی هماهنگ و فراگیر داد.

مرادی در روایت خود از این مقطع می‌گوید: با شروع مهرماه ۵۷، علاوه بر حرکت‌های اعتراضی بازار، سخنرانی معلمان انقلابی و تحرکات کارکنان صنعت نفت، گروه جدیدی از دانش‌آموزان وارد میدان شدند. آن‌ها هم شعار می‌دادند، هم اعلامیه پخش می‌کردند و هم در تعطیلی مدارس و برگزاری راهپیمایی‌ها حضور پررنگی داشتند.

به گفته وی، همین هم‌افزایی میان گروه‌های مختلف اجتماعی، گچساران را به یکی از کانون‌های مهم مبارزات انقلابی در جنوب کشور تبدیل کرد.

به گفته وی، همین هم‌افزایی میان گروه‌های مختلف اجتماعی، گچساران را به یکی از کانون‌های مهم مبارزات انقلابی در جنوب کشور تبدیل کرد.

۱۹ آبان؛ روزی که شهر در سوگ نشست

صبح جمعه ۱۹ آبان ۱۳۵۷، گچساران در شرایطی ملتهب و حساس قرار داشت. مرادی در روایت اختصاصی خود از وقایع آن روز، به برگزاری تجمعی با عنوان حمایت از حکومت پهلوی اشاره می‌کند و می‌گوید: صبح روز ۱۹ آبان، جمعیتی حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ نفر با عنوان تظاهرات جاوید شاه در خیابان شهید بلادیان کنونی به حرکت درآمدند. این حرکت با حمایت عوامل حکومتی انجام شد و پس از مدتی جمعیت متفرق شد. وی معتقد است که انتشار خبر این تجمع، موجی از اعتراض و خشم را در میان مردم گچساران ایجاد کرد.

او ادامه می‌دهد: مردم نمی‌خواستند نام و سابقه مبارزاتی گچساران با چنین حرکتی زیر سؤال برود. خبر به‌سرعت و به‌صورت سینه‌به‌سینه میان مردم منتشر شد و اعلام کردند که ساعت سه بعدازظهر همه مقابل مسجد جامع تجمع کنند تا مخالفت خود را با حکومت و حمایتشان از نهضت امام خمینی (ره) اعلام کنند.

به گفته مرادی، در مدت کوتاهی هزاران نفر از مردم شهر و مناطق اطراف در محل تجمع حاضر شدند؛ جمعیتی که به دلیل گستردگی، تمام فضای مسجد و محوطه اطراف آن را پر کرده بود.

او از فضای آن روز چنین یاد می‌کند: مردم بی‌ریا و صادقانه روی زمین نشستند. سخنرانان مشغول روشنگری بودند و جمعیت با شعارهای انقلابی از سخنان آنان حمایت می‌کرد. همه‌چیز در فضایی اعتراضی و بدون خشونت جریان داشت.

شریعتی نیز در روایت خود از حضور گسترده مردم در مسجد و محوطه اطراف آن سخن می‌گوید و تأکید می‌کند که بازار، ادارات، بانک‌ها و مدارس در آن روز تعطیل بودند و اعتصاب کارکنان صنعت نفت نیز فضای شهر را تحت تأثیر قرار داده بود.

فرمان آتش؛ گلوله‌هایی که سکوت مسجد را شکست

با گسترش اجتماع مردمی، نیروهای نظامی و امنیتی در اطراف محل تجمع مستقر شدند. مرادی با یادآوری لحظات منتهی به تیراندازی می‌گوید: حدود ساعت پنج بعدازظهر، خودروهای نظامی در محدوده ساختمان کنونی فرماندهی انتظامی مستقر شدند. نیروهای نظامی در اطراف محل تجمع موضع گرفتند و پشت یک تأسیسات کوچک برق شرکت نفت پناه گرفتند.

وی ادامه می‌دهد: مردم همچنان نشسته بودند و به سخنرانی‌ها گوش می‌دادند که ناگهان صدای شلیک گلوله بلند شد. در مدت کوتاهی صدای فریاد، ناله و شیون در فضای مسجد پیچید و مردم برای نجات جان خود به حرکت درآمدند.

این شاهد و تحلیلگر سیاسی، از لحظه اصابت گلوله به شهید حاج سید نجف بلادیان بهبهانی در ورودی مسجد نیز یاد می‌کند و می‌گوید: فوران خون از ناحیه شکم شهید بلادیان و نقش دست خونین او بر دیوار مسجد، تصویری از آن جنایت در حافظه مردم باقی گذاشت.

شریعتی نیز در روایت خود تأکید می‌کند که مردم تصور نمی‌کردند یک اجتماع اعتراضی در فضای مسجد با چنین واکنشی روبه‌رو شود.

او می‌گوید: به دستور ساواک، مسجد محاصره شده بود و نیروها با تهدید و فشار می‌خواستند مردم را متفرق کنند؛ اما کسی توجهی نکرد. ناگهان فرمان آتش صادر شد و ورودی خانه خدا به گلوله بسته شد.

در پی تیراندازی نیروهای نظامی، 6 نفر از جوانان حاضر در تجمع به شهادت رسیدند؛ شهدایی که از قومیت‌ها، مشاغل و پیشینه‌های مختلف بودند و نامشان به نمادی از همبستگی مردم گچساران تبدیل شد.

6 شهید؛ 6 روایت از یک حماسه تاریخی

بر اساس روایت محمدابراهیم شریعتی، شهدای قیام خونین ۱۹ آبان ۱۳۵۷ گچساران عبارت بودند از شهید حاج سید نجف بلادیان بهبهانی: از بازاریان شهر، شهید سید مذکور پارسی نیز دانشجو و از سادات لرزبان؛ شهید حسین کیامرثی کارگر شرکت نفت و ترک‌زبان؛ شهید غریب پرویزی کارگر ترک‌زبان؛ شهید محمد فراشبندی دانش‌آموز و شهید حسین امینی نیز دانش‌آموزی از خانواده‌ای اصفهانی. ترکیب این اسامی، تصویری روشن از تنوع قومی و اجتماعی گچساران در آن روزگار ارائه می‌دهد؛ شهری که فرزندان اقوام و خانواده‌های مختلف آن، در کنار یکدیگر در یک حرکت اعتراضی حضور داشتند. شهادت این 6 جوان، تنها خانواده‌های آنان را داغدار نکرد؛ بلکه به نقطه عطفی در حافظه جمعی مردم گچساران تبدیل شد.

خیابان‌های ملتهب، آتش‌سوزی و اعلام حکومت نظامی

پس از تیراندازی به مردم، فضای شهر به‌شدت ملتهب شد. شریعتی در ادامه روایت خود می‌گوید: جوانان با مشاهده این جنایت به‌شدت خشمگین شدند. برخی منازل، دفاتر و خودروهای متعلق به شرکت‌های آمریکایی و اسرائیلی را آتش زدند و به مشروب‌فروشی‌ها، مراکز فساد، سینما و بانک صادرات حمله کردند. وی همچنین از زخمی‌شدن تعدادی از مردم در جریان تعقیب و تیراندازی نیروهای نظامی سخن می‌گوید.

مرادی نیز با اشاره به واکنش مردم پس از تیراندازی تصریح می‌کند: جوانان ناراحت و خشمگین به خیابان‌ها آمدند، شیشه بانک‌ها شکسته شد، مشروب‌فروشی‌ها و سینما هدف حمله قرار گرفتند و اعتراض‌ها به ساختمان‌های دولتی و مظاهر مورد اعتراض مردم گسترش پیدا کرد.

در ادامه، نیروهای کمکی از هنگ بهبهان وارد شهر شدند و محدودیت‌های شدید رفت‌وآمد اعمال شد. بنا بر روایت شریعتی، حکومت نظامی اعلام و تعدادی از افراد نیز بازداشت و به زندان کارون اهواز منتقل شدند. با وجود این اقدامات، فضای اعتراضی در گچساران فروکش نکرد و مردم در مناسبت‌های مذهبی بعدی همچنان به حضور خیابانی و اعلام مخالفت با رژیم پهلوی ادامه دادند.

از عاشورای حسینی تا پیروزی انقلاب اسلامی

پس از قیام ۱۹ آبان، مناسبت‌های مذهبی به یکی از مهم‌ترین فرصت‌های حضور و همبستگی مردم تبدیل شد. شریعتی با اشاره به راهپیمایی‌های تاسوعا و عاشورای سال ۱۳۵۷ می‌گوید: در تاسوعا و عاشورای حسینی، مردم همگی سیاه‌پوش بودند و با نوحه‌خوانی، سینه‌زنی و شعارهای انقلابی به خیابان‌ها آمدند. شعارهایی مانند هیهات من‌الذله، نهضت ما حسینی است، رهبر ما خمینی است و استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی در میان مردم طنین‌انداز بود.

به گفته وی، با وجود حضور نیروهای نظامی، حرکت‌های مردمی ادامه یافت و سرانجام با پیروزی انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، فصل تازه‌ای در تاریخ سیاسی کشور آغاز شد.

روایت بانویی که در روزهای اختناق، پیام انقلاب را منتقل می‌کرد

در میان روایت‌های مبارزاتی گچساران، خاطرات زنان انقلابی نیز بخشی مهم و کمتر بازگو‌شده از تاریخ شفاهی این شهر را تشکیل می‌دهد. بلقیس بیگدلی، از بانوان مبارز انقلابی گچساران، در گفتگوی اختصاصی با این پایگاه خبری تحلیلی، از روزهایی سخن می‌گوید که گروهی از دختران و زنان جوان، با وجود محدودیت‌ها و خطر بازداشت، در انتقال پیام‌های انقلاب و انتشار اندیشه‌های امام خمینی (ره) نقش‌آفرینی می‌کردند.

وی درباره آشنایی خود و دیگر جوانان با اندیشه‌های امام خمینی (ره) می‌گوید: ما جوانان مذهبی شهر به‌تدریج با اندیشه‌های حضرت امام آشنا شدیم و مقلد ایشان بودیم. نوارهای سخنرانی و پیام‌های انقلابی امام را مخفیانه ردوبدل می‌کردیم و بارها به آن‌ها گوش می‌دادیم. سخنان ایشان در وجود ما علاقه به اسلام و انقلاب را تقویت می‌کرد.

بیگدلی از نقش روحانیون مبارز در گسترش آگاهی‌های انقلابی نیز یاد می‌کند و شهید حجت‌الاسلام محمدتقی بشارت، آقای مسروری و مرحوم متقی کاشانی را از چهره‌های تأثیرگذار آن روزها می‌داند.

کتاب‌هایی که باید از چشم ساواک دور می‌ماندند

یکی از خاطرات قابل‌توجه این بانوی مبارز، مربوط به انتقال کتاب‌های مذهبی و انقلابی از کتابخانه مسجد است. بیگدلی می‌گوید: در سال ۵۶ دانش‌آموز دبیرستان بودم و مسئولیت کتابخانه بزرگی را برعهده داشتم که استادمان، مرحوم آشیخ جواد اعتدالی بهبهانی، روحانی روشندل و فرهیخته، آن را از مسجد جامع به مسجد صاحب‌الزمان (عج) منتقل کرده بود.

وی ادامه می‌دهد: استاد، کتاب‌های انقلابی از جمله کتاب ولایت فقیه امام خمینی (ره) را در خانه یکی از دوستان نگهداری می‌کرد. یک روز با نگرانی به ما خبر داد که ساواک قصد دارد کتاب‌ها را جست‌وجو کند و باید آن‌ها را به محل امنی منتقل کنیم.

این بانوی مبارز اضافه می‌کند: ما چند نفر از خواهران حدود سه ساعت این کتاب‌ها را از خانه آن دوست به منزل خودمان منتقل کردیم. هیچ‌وقت آن پسر بچه همسایه‌مان، نادر رضایی را فراموش نمی‌کنم که با جثه کوچک خود برای انتقال کتاب‌ها کمک کرد.

اطلاعیه‌هایی که در پوشش کتاب‌های مدرسه توزیع می‌شد

انتشار و توزیع اعلامیه‌های امام خمینی (ره) یکی دیگر از فعالیت‌های جوانان انقلابی گچساران بود. بیگدلی درباره شیوه فعالیت خود می‌گوید: گاهی اطلاعیه‌های امام را که از روی نوارهای سخنرانی به متن تبدیل شده بود، در اختیار ما قرار می‌دادند تا آن‌ها را میان مردم توزیع کنیم. یک روز تعداد زیادی اطلاعیه همراه من بود و نمی‌دانستم چگونه آن‌ها را پخش کنم.

وی ادامه می‌دهد: اطلاعیه‌ها را داخل پوشه گذاشتم و زیر کتاب‌هایم قرار دادم. در مسیر هر جا جمعی از مردم را می‌دیدم، تعدادی از آن‌ها را توزیع می‌کردم تا اینکه به دبیرستان پروین اعتصامی رسیدم و همه را میان دانش‌آموزان پخش کردم.

او همچنین از برگزاری نمایشگاه‌های عکس شهدای انقلاب با همکاری دیگر جوانان سخن می‌گوید؛ نمایشگاه‌هایی که در آن، تصاویر شهدا به نمایش گذاشته می‌شد و حاضران با شنیدن روایت زندگی آنان، با شعارهای انقلابی همراهی می‌کردند.

۲۲ بهمن؛ لحظه‌ای که انتظار سال‌ها به پایان رسید

برای مبارزان انقلابی گچساران، شب ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ تنها شب پیروزی یک حرکت سیاسی نبود؛ پایان سال‌ها انتظار، نگرانی، فعالیت مخفیانه و تحمل فشارهای امنیتی بود.

بلقیس بیگدلی با یادآوری لحظه اعلام پیروزی انقلاب می‌گوید: آن شب با دلهره و نگرانی، اما با امید به پیروزی، همه اعضای خانواده کنار رادیوی کوچک خانه نشسته بودیم و گوش می‌دادیم که چه اتفاقی می‌افتد. ناگهان صدای گوینده از رادیو پخش شد که گفت: اینجا ایران است، صدای جمهوری اسلامی.

وی با هیجان از واکنش اعضای خانواده یاد می‌کند: همه از خوشحالی فریاد کشیدیم و الله‌اکبر گفتیم. بعد با دیگران در خیابان جمع شدیم و شعار می‌دادیم: الله‌اکبر، خمینی رهبر؛ تا خون در رگ ماست، خمینی رهبر ماست. آن لحظه برای من همیشه به‌یادماندنی است.

بیگدلی از روزهای پس از پیروزی انقلاب نیز به‌عنوان دوره‌ای از تلاش برای ساختن دوباره کشور یاد می‌کند و می‌افزاید: از روز ۲۳ بهمن، در همه مجالس با یاد خدا و درود بر شهدا، تلاش کردیم راه انقلاب را ادامه دهیم. برای بازگشایی مدارس نیز سرود خمینی ای امام را تمرین می‌کردیم و هنگام خواندن آن اشک شادی می‌ریختیم؛ اما جای خالی شهدا را هم احساس می‌کردیم.

پس از پیروزی؛ از حفاظت از شهر تا تشکیل کمیته انقلاب

با پیروزی انقلاب اسلامی، مسئولیت حفظ نظم عمومی، مدیریت امور شهری و حفاظت از تأسیسات مهم اقتصادی و نفتی اهمیت ویژه‌ای پیدا کرد. در گچساران نیز نیروهای انقلابی برای سامان‌دهی امور شهر وارد میدان شدند. بر اساس روایت‌های تاریخی مطرح‌شده درباره آن دوره، شهید حجت‌الاسلام محمدتقی بشارت، محمد زید بهبهانی و بهرام تاجگردون در تشکیل کمیته انقلاب و مدیریت امور شهر نقش داشتند.

هم‌زمان، گروهی از جوانان نیز برای حفظ امنیت عمومی و حفاظت از تأسیسات و چاه‌های نفت سازمان‌دهی شدند و در شرایط حساس پس از انقلاب، مسئولیت‌هایی را برعهده گرفتند. این دوره، مرحله دیگری از مشارکت مردم گچساران در تحولات کشور بود؛ مشارکتی که از مبارزات پیش از انقلاب آغاز شده و پس از پیروزی نیز در قالب مسئولیت‌های اجتماعی و انقلابی ادامه یافت.

۱۹ آبان؛ روزی فراتر از یک واقعه تاریخی

قیام ۱۹ آبان ۱۳۵۷ گچساران را نمی‌توان صرفاً در چارچوب یک تجمع اعتراضی و شهادت شش جوان بررسی کرد. این واقعه حاصل پیوند مجموعه‌ای از عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی بود؛ از نارضایتی ناشی از تبعیض‌های اجتماعی و محدودیت‌های سیاسی گرفته تا فعالیت‌های مذهبی، روشنگری فرهنگیان، حضور دانشجویان، همراهی بازاریان و اعتصاب کارکنان صنعت نفت.

در این میان، روایت مبارزانی چون محمدابراهیم شریعتی، تحلیل‌های یدالله مرادی و خاطرات بلقیس بیگدلی، ابعاد متفاوتی از این حرکت تاریخی را پیش روی نسل امروز قرار می‌دهد؛ روایت‌هایی که نشان می‌دهد انقلاب در گچساران نه یک اتفاق ناگهانی، بلکه نتیجه سال‌ها تلاش، آگاهی‌بخشی و همراهی گروه‌های مختلف مردم بود.

گچساران در ۱۹ آبان ۱۳۵۷، 6 تن از فرزندان خود را از دست داد؛ جوانانی که در میان التهاب آن روزها جان باختند و چهار ماه پیش از پیروزی انقلاب، نام شهرشان را با یکی از وقایع ماندگار تاریخ مبارزات مردمی ایران پیوند زدند.

امروز مسجد شهیدان، نام و یاد آن 6 شهید و خاطرات مبارزان آن روزگار، بخشی از هویت تاریخی گچساران است؛ هویتی که حفظ آن نیازمند ثبت دقیق اسناد، تکمیل روایت‌های شفاهی، گفت‌وگو با شاهدان عینی و بازخوانی بی‌طرفانه تاریخ است.

۱۹ آبان برای گچساران، تنها یادآور یک روز خونین نیست؛ یادآور مسیری است که از جلسات مخفی و اعلامیه‌های دست‌به‌دست‌شده آغاز شد، از اعتصاب نفت و تعطیلی بازار و مدارس گذشت و در نهایت با فداکاری شش جوان به یکی از فصل‌های ماندگار تاریخ انقلاب اسلامی تبدیل شد. گفتنی است قیام ۱۹ آبان ۱۳۵۷ گچساران به‌عنوان روز استان کهگیلویه و بویراحمد از سوی دبیرخانه شورای فرهنگ عمومی کشور به تصویب رسیده است.

گزارش: یاسر مرادی

انتهای خبر/