با پشت میز نشستن، مشکل عشایر حل نمی‌شود!+ تصاویر

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی‌ «آفتاب گچساران» ، زندگی عشایری فقط کوچ از قشلاق به ییلاق و بازگشت به سرزمین‌های گرمسیری نیست؛ این شیوه زندگی با تولید، خودکفایی، فرهنگ بومی، حفاظت از طبیعت و اقتصاد دامداری پیوند خورده است. با این حال، زندگی در مناطق پراکنده و گاه صعب‌العبور، دسترسی به ابتدایی‌ترین خدمات را برای بسیاری از خانوارهای عشایری دشوار می‌کند.

در شرایطی که تأمین آب آشامیدنی، دسترسی به نان، تهیه سوخت، عبور از مسیرهای ناهموار و انتقال محصولات دامی از نیازهای روزمره این جامعه به شمار می‌رود، هر اختلال در خدمات‌رسانی می‌تواند مستقیماً معیشت خانوارها و امنیت اقتصادی آنان را تحت تأثیر قرار دهد.

جامعه عشایری برای ادامه حیات اقتصادی خود به زیرساخت‌هایی نیاز دارد که با شرایط خاص زندگی کوچ‌نشینی تناسب داشته باشند؛ زیرساخت‌هایی که صرفاً با مصوبه، بخشنامه و ثبت اطلاعات در سامانه‌ها ایجاد نمی‌شوند، بلکه به برنامه‌ریزی دقیق، تخصیص اعتبار، حضور میدانی مسئولان و نظارت مستمر نیاز دارند.

گچساران؛ ظرفیت بزرگ تولید در جغرافیای دشوار

گچساران از مناطق مهم عشایری کهگیلویه‌وبویراحمد به شمار می‌رود؛ شهرستانی که حدود ۲ هزار و ۵۰۰ خانوار عشایری با جمعیتی نزدیک به ۱۲ هزار نفر و حدود ۴۰۰ هزار رأس دام در آن زندگی می‌کنند.

دامداری و بهره‌گیری از ظرفیت‌های طبیعی مناطق ییلاقی و قشلاقی، بخش مهمی از فعالیت اقتصادی این خانوارها را تشکیل می‌دهد؛ فعالیتی که علاوه بر تأمین بخشی از نیاز بازار به محصولات دامی، در حفظ چرخه تولید و پایداری اقتصاد محلی نیز نقش دارد.

با وجود این ظرفیت، پراکندگی محل استقرار عشایر، دشواری دسترسی به برخی مناطق و نیاز مستمر به خدماتی مانند آبرسانی، تأمین سوخت و نگهداری راه‌ها، مسئولیت دستگاه‌های اجرایی را سنگین‌تر می‌کند.

یوسف عبداللهی، رئیس امور عشایر گچساران، در گفتگو با این پایگاه خبری تحلیلی، ضمن تشریح بخشی از اقدامات انجام‌شده، از مشکلات مربوط به تأمین سوخت، سهمیه آرد، شناسایی عشایر واقعی، آبرسانی و زیرساخت‌های ارتباطی سخن گفت؛ مسائلی که به گفته او، برای حل مؤثر آنها باید شرایط واقعی زندگی عشایر در نظر گرفته شود.

سوخت؛ دغدغه‌ای فراتر از یک سهمیه اداری

تأمین سوخت مورد نیاز خانوارهای عشایری، به‌ویژه در شرایطی که دسترسی به مراکز عرضه و خدمات شهری آسان نیست، یکی از مسائل مهم این جامعه است.

رئیس امور عشایر گچساران با اشاره به مشکلات موجود در زمینه تأمین گازوئیل اظهار کرد که این مسئله در چارچوب مشکلات عمومی توزیع سوخت در کشور قرار دارد و مجموعه امور عشایر نیز از پیامدهای آن تأثیر می‌پذیرد.

عبداللهی با اشاره به همکاری مجموعه پخش فرآورده‌های نفتی، از همراهی و حمایت سید خلیل عزیزی در زمینه تأمین سوخت عشایر قدردانی کرد و گفت تلاش شده است نیاز خانوارهای عشایری تأمین شود تا این مسئله به یک مشکل جدی در زندگی آنان تبدیل نشود.

وی همچنین با اشاره به افزایش قیمت گازوئیل آزاد و دشواری‌های تأمین آن در سال گذشته، ابراز امیدواری کرد که در صورت بروز نیافتن شرایط پیش‌بینی‌نشده، مشکلات سوخت عشایر در دوره پیش رو به حداقل برسد.

با این حال، استمرار تأمین سوخت نیازمند سازوکاری مشخص، سهمیه‌بندی متناسب با نیاز واقعی و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول است؛ زیرا هرگونه اختلال در این زمینه می‌تواند هزینه‌های زندگی و فعالیت تولیدی خانوارهای عشایری را افزایش دهد.

سهمیه آرد؛ وقتی سامانه با واقعیت زندگی عشایری فاصله دارد

یکی از مهم‌ترین بخش‌های اظهارات رئیس امور عشایر گچساران به موضوع سهمیه آرد و مشکلات ثبت و شناسایی خانوارهای عشایری اختصاص داشت.

عبداللهی با اشاره به اینکه کمبود سهمیه آرد تنها مختص عشایر نیست و در بخش‌هایی از شبکه توزیع شهری و روستایی نیز مشکلاتی وجود دارد، توضیح داد که سهمیه آرد عشایر گچساران حدود ۲۹۵ کیسه اعلام شده است؛ موضوعی که به گفته او، پاسخ‌گویی به نیاز خانوارهای واجد شرایط را با دشواری مواجه کرده است.

وی در ادامه، از مشکلات مربوط به ثبت‌نام و تأیید اطلاعات عشایر در سامانه‌های مربوطه انتقاد کرد و گفت بخشی از دشواری‌ها به شیوه شناسایی و احراز شرایط خانوارها بازمی‌گردد.

به گفته عبداللهی، اتکا به پیامک تأیید، سابقه خرید از نانوایی یا ثبت اطلاعات در سامانه، به‌تنهایی نمی‌تواند معیار کاملی برای شناسایی عشایر واقعی باشد؛ زیرا در برخی مناطق عشایری، پوشش تلفن همراه ضعیف است و بسیاری از خانوارها ممکن است به دلیل نداشتن آنتن، ناآشنایی با سازوکارهای الکترونیکی یا مشکلات ثبت اطلاعات، از دریافت پیامک و تکمیل مراحل تأیید بازبمانند.

او تأکید کرد که شیوه زندگی عشایری باید در تصمیم‌گیری‌ها مورد توجه قرار گیرد و شناسایی این خانوارها نمی‌تواند صرفاً بر اساس اطلاعات اداری و سوابق خرید انجام شود.

رئیس امور عشایر گچساران با اشاره به ضرورت بررسی میدانی، از پیگیری برای شناسایی دقیق خانوارهای عشایری و ثبت اطلاعات آنان در سامانه‌های مربوطه خبر داد و ابراز امیدواری کرد که گچساران بتواند به‌عنوان شهرستانی پایلوت در اجرای طرح‌های شناسایی و مکان‌یابی عشایر، زمینه تحقق این هدف را فراهم کند.

شناسایی عشایر واقعی؛ راهکار میدانی به‌جای حذف ناخواسته

موضوع سهمیه آرد، فراتر از میزان تخصیص، به یک پرسش اساسی درباره نحوه شناسایی جامعه هدف بازمی‌گردد: آیا معیارهای اداری موجود با واقعیت زندگی عشایری تناسب دارند؟

اگر خانواری در منطقه‌ای فاقد پوشش مناسب تلفن همراه مستقر باشد، پیامک تأیید را دریافت نکند یا به دلیل شرایط خاص زندگی خود سابقه خرید ثبت‌شده‌ای نداشته باشد، نباید بدون بررسی بیشتر از چرخه دریافت خدمات خارج شود.

از سوی دیگر، شناسایی دقیق خانوارهای واجد شرایط برای جلوگیری از انحراف سهمیه‌ها و توزیع عادلانه منابع نیز ضروری است. بنابراین، راهکار منطقی نه کنار گذاشتن سامانه‌ها، بلکه تکمیل آنها با سرشماری و بازدید میدانی، راستی‌آزمایی اطلاعات، امکان ثبت اعتراض و پیش‌بینی مسیر جایگزین برای افراد فاقد دسترسی مناسب به تلفن همراه است.

به نظر می‌رسد تشکیل بانک اطلاعاتی دقیق و به‌روز از خانوارهای عشایری، همراه با بازبینی دوره‌ای اطلاعات، می‌تواند هم از تضییع حقوق عشایر واقعی جلوگیری کند و هم توزیع سهمیه‌های حمایتی را شفاف‌تر سازد.

آبرسانی سیار؛ ضرورتی که نباید به راهکار دائمی تبدیل شود

آب، اساسی‌ترین نیاز زندگی است و تأمین آن برای خانوارهایی که در مناطق پراکنده و دور از شبکه‌های پایدار آبرسانی زندگی می‌کنند، اهمیتی دوچندان دارد.

بر اساس اطلاعات ارائه‌شده از سوی امور عشایر گچساران، آبرسانی سیار به مناطق عشایری شهرستان با استفاده از پنج دستگاه تانکر انجام می‌شود و به‌طور متوسط روزانه حدود ۲۴۰ مترمکعب آب در اختیار خانوارهای عشایری قرار می‌گیرد.

تانکرهای ۱۲ هزار لیتری برای انتقال آب به مناطق مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند و برنامه آبرسانی با توجه به نیاز خانوارها و محل استقرار آنان ادامه دارد. سال گذشته نیز بیش از سه هزار سرویس آبرسانی به مناطق عشایری انجام شد که هزینه اجرای این عملیات حدود ۵۰ میلیارد ریال اعلام شده است.

این ارقام نشان می‌دهد که آبرسانی به عشایر، عملیاتی مستمر و هزینه‌بر است؛ عملیاتی که به برنامه‌ریزی دقیق، تأمین اعتبار و آمادگی تجهیزات نیاز دارد. با این حال، آبرسانی سیار هرچند در شرایط فعلی ضرورتی انکارناپذیر است، نمی‌تواند به‌تنهایی پاسخ‌گوی نیاز بلندمدت مناطق عشایری باشد. افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی، احیای منابع آب، احداث مخازن استاندارد و بررسی امکان اجرای طرح‌های پایدار انتقال آب، از جمله اقداماتی است که می‌تواند وابستگی این مناطق به تانکر را کاهش دهد.

تعمیر مخازن و احیای منابع آب؛ گام‌هایی برای کاهش بحران

در حوزه زیرساخت‌های آبی، تعمیر و بهسازی ۳۰ مخزن آب عشایری در مناطق مختلف شهرستان انجام شده است. برای اجرای این طرح، تاکنون ۱۰ میلیارد ریال اعتبار اختصاص یافته است. همچنین عملیات تعمیر و بازسازی چاه مادر منطقه کلک سربیشه، به‌عنوان یکی از منابع اصلی تأمین آب عشایر، با هزینه ۴۵ میلیارد ریال به‌طور کامل انجام شده است.

از سوی دیگر، احداث ۸۰ مخزن آب با اعتباری افزون بر ۲۵۰ میلیارد ریال در برنامه سال جاری قرار دارد؛ طرحی که در صورت تأمین اعتبار و اجرای به‌موقع، می‌تواند ظرفیت ذخیره آب در مناطق عشایری را افزایش دهد.

اهمیت این اقدامات زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم تأخیر در تعمیر یک منبع آب یا آماده نبودن مخزن ذخیره، می‌تواند هزینه و زمان آبرسانی را افزایش دهد و خانوارهای مستقر در مناطق دوردست را با دشواری بیشتری روبه‌رو کند. از این رو، لازم است اجرای طرح‌های پیش‌بینی‌شده با زمان‌بندی مشخص، نظارت فنی و اولویت‌بندی مناطق دارای بیشترین کمبود آب دنبال شود.

راه‌های عشایری؛ مسیر حیاتی زندگی و تولید

راه مناسب برای جامعه عشایری فقط یک مسیر ارتباطی نیست؛ این راه‌ها شریان انتقال محصولات دامی، دسترسی به مراکز درمانی و خدماتی، جابه‌جایی خانوارها و ارتباط آنان با بازار و شهرها هستند.

بر اساس اعلام رئیس امور عشایر گچساران، یک‌هزار و ۱۰۰ کیلومتر راه عشایری در شهرستان به‌صورت مستمر بازگشایی، مرمت و بهسازی می‌شود. بنابراین شرایط اقلیمی، بارندگی، فرسایش و تخریب مسیرها سبب می‌شود که برخی از این راه‌ها حتی بیش از دو بار در سال به بازگشایی و مرمت نیاز پیدا کنند. به همین دلیل، نگهداری راه‌های عشایری اقدامی مقطعی نیست و باید در طول سال استمرار داشته باشد.

با وجود این، طول زیاد شبکه راه‌های عشایری و پراکندگی مسیرها، ضرورت اولویت‌بندی، تخصیص منابع کافی و استفاده از برنامه‌های منظم نگهداری را دوچندان می‌کند. راهی که پس از هر بارندگی مسدود شود یا امکان تردد ایمن را از خانوارها بگیرد، تنها یک مشکل عمرانی نیست؛ بلکه می‌تواند بر هزینه تولید، فروش محصولات، دسترسی به خدمات درمانی و کیفیت زندگی عشایر اثر بگذارد.

پنج پروژه ابنیه فنی؛ از وعده تا اجرای میدانی

عبداللهی همچنین از پیگیری طرح‌های زیرساختی در مناطق عشایری خبر داد و گفت ساخت پل، اجرای طرح‌های پمپاژ آب و تعریض برخی مسیرهای ارتباطی با اعتباری بالغ بر ۲۵۰ میلیارد ریال در برنامه قرار دارد.

وی از پنج پروژه ابنیه فنی در مناطق دریلا، چک‌برپا، آب‌گندی، چهارتنگ و دره‌دهک نیز نام برد و اظهار کرد که برای اجرای این طرح‌ها، مدیرکل امور عشایر استان قول مساعد داده است. به گفته وی، در منطقه دریلا و چک‌بزپا چند پل با مشکلاتی مواجه بوده‌اند و برای ساخت دو پل اصلی و حیاتی، موافقت‌هایی صورت گرفته است؛ طرح‌هایی که اجرای آنها به تأمین اعتبار وابسته است.

اهمیت ساخت این پل‌ها در مناطقی که مسیرهای ارتباطی تحت تأثیر شرایط طبیعی و بارندگی قرار می‌گیرند، تنها به تسهیل رفت‌وآمد محدود نمی‌شود. دسترسی ایمن به این مناطق می‌تواند در انتقال محصولات، رفت‌وآمد خانوارها و ارائه خدمات اضطراری نیز نقش تعیین‌کننده داشته باشد.

با این حال، آنچه اکنون اهمیت دارد، تبدیل موافقت‌ها و برنامه‌های اعلام‌شده به پروژه‌های اجرایی است؛ موضوعی که مستلزم تعیین زمان‌بندی، مشخص شدن منابع مالی و اطلاع‌رسانی شفاف درباره مراحل پیشرفت طرح‌هاست.

عشایر؛ جامعه‌ای که باید دیده شود، نه فقط ثبت

بخشی از مشکلات مطرح‌شده از سوی رئیس امور عشایر گچساران، به فاصله میان سازوکارهای اداری و شرایط واقعی زندگی کوچ‌نشینان بازمی‌گردد. وقتی خانواری در منطقه‌ای دورافتاده مستقر است، دسترسی محدودی به تلفن همراه دارد و برای تأمین آب و نان خود به خدمات‌رسانی برنامه‌ریزی‌شده وابسته است، نمی‌توان تمام فرایندهای حمایتی را صرفاً بر مبنای مراجعه حضوری، پیامک یا سابقه ثبت‌شده در سامانه طراحی کرد.

از سوی دیگر، توزیع عادلانه منابع عمومی نیز مستلزم آن است که اطلاعات خانوارها دقیق، قابل راستی‌آزمایی و به‌روز باشد. به همین دلیل، حضور میدانی کارشناسان، گفت‌وگو با خانوارها، بررسی محل استقرار و ایجاد امکان اصلاح اطلاعات باید در کنار ابزارهای الکترونیکی قرار گیرد.

این رویکرد نه‌تنها به شناسایی بهتر جامعه هدف کمک می‌کند، بلکه می‌تواند از رفت‌وآمدهای غیرضروری، اتلاف منابع و ایجاد نارضایتی ناشی از خطاهای اداری نیز بکاهد.

 حل مشکلات عشایر از پشت میز ممکن نیست

مشکلات جامعه عشایری گچساران را نمی‌توان به کمبود یک سهمیه آرد، تأخیر در تأمین سوخت یا نیاز به تعمیر چند مسیر ارتباطی تقلیل داد. آنچه در پس این مسائل قرار دارد، ضرورت طراحی نظام خدمات‌رسانی متناسب با سبک زندگی، پراکندگی جغرافیایی و نیازهای واقعی جامعه عشایری است.

استانی که حدود ۱۲ هزار نفر جمعیت و نزدیک به ۴۰۰ هزار رأس دام دارد، صرفاً دریافت‌کننده خدمات نیست؛ بخشی از ظرفیت اقتصادی، تولیدی و اجتماعی استان به شمار می‌رود. بنابراین، رسیدگی به مشکلات آن باید در چارچوب حمایت از تولید، حفظ سرمایه انسانی و تقویت اقتصاد محلی دیده شود.

در حوزه آب، تداوم آبرسانی سیار ضروری است، اما توسعه مخازن و زیرساخت‌های پایدار باید از اولویت‌های اصلی باشد. در بخش راه نیز مرمت مستمر باید با اجرای پروژه‌های ایمن‌سازی، ساخت پل و بهبود مسیرهای حیاتی همراه شود. در زمینه سوخت و آرد، شفافیت در سهمیه‌بندی و تطبیق میزان تخصیص با نیاز واقعی خانوارها اهمیت دارد. در حوزه شناسایی نیز سامانه‌های الکترونیکی باید ابزار تسهیل خدمت باشند، نه مانعی تازه در برابر دسترسی افراد واجد شرایط.

از سوی دیگر، وعده‌های اعلام‌شده درباره ساخت پل‌ها، احداث ۸۰ مخزن آب و اجرای پروژه‌های زیرساختی باید با جدول زمان‌بندی، مشخص شدن منابع مالی و گزارش عمومی پیشرفت کار همراه شود؛ زیرا فاصله میان تصویب یک طرح و بهره‌برداری از آن، همان نقطه‌ای است که مطالبات مردم ممکن است سال‌ها در انتظار باقی بماند.

واقعیت این است که زندگی عشایری را نمی‌توان تنها از روی آمار، گزارش اداری و اطلاعات ثبت‌شده در سامانه شناخت. تصمیم‌گیران و متولیان امر در تهران باید به مناطق استقرار عشایر بروند، مسیرهای دشوار را از نزدیک ببینند، با خانوارها گفت‌وگو کنند و مشکلات را از زبان کسانی بشنوند که هر روز با آنها مواجه‌اند.

عشایر به ترحم نیاز ندارند؛ آنان خواهان دسترسی عادلانه به خدمات، حمایت مؤثر از تولید و برخورداری از زیرساخت‌هایی هستند که زندگی و کارشان را امکان‌پذیرتر کند. اگر قرار است سهم عشایر از توسعه عادلانه باشد، باید از نگاه پشت‌میزنشینی مسئولان پایتخت نشین در تهران عبور کرد و به سمت برنامه‌ریزی میدانی، پاسخ‌گویی روشن و اجرای به‌موقع تعهدات رفت؛ زیرا مشکلات جامعه‌ای که در دل طبیعت زندگی می‌کند، با تصمیم‌هایی که از واقعیت میدان فاصله دارند، حل نخواهد شد.

انتهای خبر/